سلول بنیادی چیست و چه کاربرد هایی دارد؟

در سال‌های اخیر مطالعه درباره سلول‌های بنیادی به دلیل ویژگی‌های منحصر به فردی که دارند به یکی از مباحث بسیار جذاب در علم پزشکی تبدیل شده است. زیست شناسان و محققان علوم درمانی با انجام تحقیقات زیادی در زمینه انواع سلول‌ بنیادی و نحوه تبدیل آن‌ها به اندام‌های بدن به نتایج بسیار جالبی دست یافته‌اند که توانسته است به درک بهتر نحوه جایگزینی سلول‌های آسیب‌دیده با سلول‌های سالم کمک کند به همین دلیل در این مطلب قصد داریم تا شما را با ویژگی‌ها و کاربردهای این نوع سلول‌ها بیشتر آشنا کنیم؛ پس با ما همراه باشید.

ویژگی های سلول های بنیادی و کاربرد های آن

سلول‌های بنیادی چیست؟

سلول بنیادی قابلیت تبدیل شدن به انواع سلول‌های بدن را دارند؛ به عبارت دیگر این نوع سلول‌ها می‌توانند به سلول‌های قلبی، خونی، عصبی و غضروفی تبدیل شوند. همچنین سال‌هاست محققان به این نتیجه رسیده‌اند که با کمک سلول‌های بنیادی می‌توان بافت‌های مختلف بدن را ترمیم کرد. این سلول‌ها وارد بافت‌های آسیب‌دیده می‌شوند و به ترمیم بخش‌هایی که دچار مشکل شده‌اند، می‌پردازند. همچنین جالب است بدانید که این نوع سلول‌ها به سه دسته سلول‌های جنینی، سلول‌های بالغ و سلول‌های خون بند ناف تقسیم می‌شوند که هر کدام از آن‌ها دارای ویژگی‌های متفاوتی هستند.

  • سلول بنیادی جنینی: این نوع سلول‌ها در توده سلولی داخلی جنین‌های چهارده تا شانزده روزه وجود دارد که به دلیل ظرفیت بالای خود نوسازی (Self Renewing) و انعطاف‌پذیری بالایی که دارند، می‌توان از آن‌ها در درمان بیماری ژنتیکی مختلفی به خصوص بیماری‌های مرتبط با نقص ایمنی بدن مانند انواع سرطان‌ها، پارکینسون، آسیب‌های نخاعی و… استفاده کرد.
  • سلول بنیادی بالغ: این نوع سلول‌ها بعد از تولد از بافت‌های مختلف بدن فرد بالغ جدا می‌شوند. از ویژگی‌های منحصر به فرد سلول بنیادی بالغ می‌توان به قدرت تمایز (Differentiating) بالای آن‌ها اشاره کرد.
  • سلول بنیادی خون بند ناف: سلول‌های بنیادی موجود در خون بند ناف نوزاد، نامیرا و پر توان هستند؛ به همین دلیل در هنگام تکثیر شدن نیز دچار آسیب و پیری نمی‌شوند. از این نوع سلول‌ بنیادی نیز می‌توان برای افزایش سرعت بهبودی و ترمیم بافت‌های آسیب‌دیده بدن استفاده کرد.

سلول بنیادی چه ویژگی‌های دارد؟

دو ویژگی مهمی که فقط در سلول بنیادی وجود دارد و باعث شده تا بتوان از آن‌ها برای درمان بیماری‌های مختلفی استفاده کرد. عبارت‌اند از:

  • خود نوسازی: به این معنی که سلول بنیادی می‌تواند برای مدت طولانی خودش را تکثیر کند بدون آن که محدودیتی از این نظر داشته باشد. بدن انسان از این ویژگی برای جایگزینی بافت‌های اندام‌های مختلفی مانند روده استفاده می‌کند.
  • قدرت تمایز: سلول بنیادی می‌تواند با فراهم کردن شرایط ویژه در بدن یا آزمایشگاه‌ها به سلول‌های تمایزیافته دیگری تبدیل شوند. بهتر است بدانید که این قابلیت فقط در سلول بنیادی وجود دارد.

چند نمونه از کاربردهای مهم سلول های بنیادی

سلول‌های بنیادی در درمان بیمارها و ترمیم بافت‌های آسیب‌دیده بسیار تأثیرگذار هستند به همین دلیل در این بخش به بررسی نقش سلول‌ بنیادی در درمان برخی از بیماری‌ها می‌پردازیم.

تأثیر سلول‌های بنیادی در درمان سوختگی

از سلول بنیادی برای بهبود محل سوختگی و سرعت بخشیدن به روند ترمیم زخم‌های حاصل از سوختگی استفاده می‌شود. همان‌طور که می‌دانید پوست حدود ده درصد از جرم بدن انسان را تشکیل می‌دهد و جزو یکی از بافت‌های بسیار پیچیده انسان محسوب می‌شود به طوری که تاکنون پزشکان نتوانسته‌اند از بافت‌های مصنوعی به جای پوست استفاده کنند. سوختگی علاوه بر این که سلامت جسمانی بیمار را به خطر می‌اندازد، از نظر روانی هم مشکلاتی برای فرد مبتلا به سوختگی به دنبال خواهد داشت.

جراحی پیوند پوست نیز مشکلات زیادی به همراه دارد به همین دلیل نمی‌توان از آن به عنوان راه‌حلی قطعی برای درمان سوختگی نام برد؛ اما یکی از بهترین روش‌های درمان سوختگی استفاده از سلول‌ بنیادی و ماتریکس بافت است. در این روش درمانی ابتدا سلول‌های سالم در محیط آزمایشگاهی کشت شده و سپس توسط یک حامل به محل آسیب‌دیده تزریق می‌شوند. این روش درمانی باعث ایجاد پوششی اپیدرم مانند بر روی قسمت آسیب‌دیده می‌شود.

درمان سرطان خون (لوسمی)

شیمی‌درمانی و پرتودرمانی از درمان‌های رایج برای افراد مبتلا به سرطان خون هستند اما استفاده از این روش‌های درمانی علاوه بر از بین بردن سلول‌های سرطانی باعث آسیب دیدن سلول‌های سالم فرد بیمار نیز می‌شوند به همین دلیل عوارض زیادی به همراه دارند در صورتی که استفاده از سلول‌های بنیادی برای درمان لوسمی هیچ گونه عوارضی به همراه ندارد. همچنین از این نوع سلول‌ها می‌توان برای تقویت سیستم ایمنی بدن و همین‌طور تشخیص سلول‌های سرطانی کمک گرفت.

درمان بیماری‌های نخاعی

در سال 1999 محققان با انجام آزمایش‌های مختلف بر روی موش‌های صحرایی فهمیدند که می‌توان از پیوند سلول بنیادی برای درمان بیماری‌های نخاعی استفاده کرد. بر اساس نتایج حاصل از این تحقیقات، سلول‌ بنیادی می‌تواند مقادیر زیادی لامینین و فیبرونکتین تولید کند که این دو ماده برای زنده ماندن سلول‌های عصبی ضروری هستند به همین دلیل امروزه از سلول‌ بنیادی برای درمان ضایعات نخاعی استفاده می‌شود. این سلول‌ها به برقراری ارتباط بین دو طرف ضایعه نخاعی، ایجاد نورون‌های جدید و جایگزینی با سلول‌های مرده و آسیب‌دیده و به وجود آوردن محیطی مناسب برای ترمیم ضایعه نخاعی کمک می‌کنند.

کمک به بهبود بیماران دیابتی

شناخت ویژگی‌های سلول‌های بنیادی این مکان را پزشکان فراهم کرد تا به دنبال راه جدیدی برای درمان دیابت با استفاده از این سلول‌ها باشند. از نظر تئوری سلول بنیادی را می‌توان در آزمایشگاه‌ها کشت کرد و آن‌ها را با سلول‌های تولیدکننده انسولین در پانکراس جایگزین کرد. در واقع با کشت تعداد زیادی سلول بنیادی جنینی و پیوند زدن آن به بدن فرد مبتلا به دیابت امکان درمان این بیماری وجود دارد. با این حال همچنان تحقیقات در این زمینه ادامه دارد و هنوز راه‌حلی قطعی برای درمان دیابت از طریق سلول بنیادی وجود ندارد.

کاشت مو و درمان طاسی

در این روش بخش کوچکی از فولیکول‌های مو را از پوست سر بیمار جدا می‌کنند سپس آن‌ها را برای چند هفته در محیط کشت سلولی نگهداری و تکثیر می‌کنند. در انتها سلول‌های کشت شده را به صورت سوسپانسیون به بخش‌هایی از سر بیمار که دچار طاسی است تزریق می‌کنند. این سلول‌ها با گذشت زمان باعث رشد مجدد موها می‌شوند. استفاده از روش سلول‌های بنیادی فولیکول مو در افرادی که دچار ریزش مو هستند بسیار مؤثر است به طوری که باعث رشد مجدد مو در نیمی از مردان مبتلا به طاسی در سنین بالای پنجاه سال می‌شود.

نوشتهٔ بعدی
مقایسه سلول های بنیادی بالغ و جنینی

پست های مرتبط

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این فیلد را پر کنید
این فیلد را پر کنید
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.
برای ادامه، شما باید با قوانین موافقت کنید

فهرست